अहिले केन्द्रीय समितिको बैठकमा भएको बहसको आरोह-अवरोह, सुरुमा सबै साथीहरु अलि बढी कडा रुपमा प्रस्तुत हुनुभएको थियोे । बीचमा अलि सन्तुलित भयो । अस्तिदेखि फेरी एउटा पक्षको एउटा विचारसमूहको पनि एउटा उपगुट -विप्लव गुट) बाट अलि कडै रुपमा प्रस्तुति भयो ।फरक फरक विचारका दुईर् वटा पक्ष भएपछि डिबेट चल्नु स्वाभाविक नै भयो । अहिले चाहीँ कार्यदिशामाथि बहस चलिरहेको छ । कार्यदिशाका पनि दुई पक्ष छन् । एउटा त नेपाली क्रान्तिको मोडेलमा २०५७ सालमा जे पारित भयो, नेपाली क्रान्तिको मोडेल । त्यो मोडेललाई अलि ओझेलमा राख्ने काम पनि भइरहेको छ । अर्को चाहीँ तत्कालीन कार्यनीतिका विषयमा छलफल भइरहेको छ । तत्कालीन कार्यनीति, कार्यदिशा र नेपाली क्रान्तिको मोडेलमाथि बहस हुनु पर्ने थियो तर, अर्कोतिरबाट त्यसलाई तलमाथि, यताउता पार्ने र गालि गलौज वा आरोप प्रत्यारोप तर्फ वैठकलाई लाने कोशिस पनि भइरहेको छ ।
पार्टीभित्रको समस्या समाधानका लागि अध्यक्षले अहिले प्रस्तुत गर्नुभएको कुरा के हो भने, विचारधारात्मक राजनीतिक कार्यदिशा दीर्घकालीन कुरा हो । माओवाद/विचारधाराको बहस पनि छ । त्यसलाई अहिले नै टुङ्गो लगाउन सक्दैनौं । त्यसलाई छलफलको प्रक्रियामा लैजाने, आन्तरिक रुपमा फोरम चलाएर लैजाने, वा अरु केहीबाट बहस चलाउने र महाधिवेशनमा लगेर टुंग्याउने । तत्कालीन कुरामा विधिमा एकरुपताका साथ जाने, अनुशासन, जनवादी केन्द्रीयता सबैले मान्ने अथवा पहिलेनै बनाइसकेको पाँचबुँदे विधिलाई सबैले मानेर जाने । बाहिर कति बहस गर्ने, कति चाहीँ भित्र बहस गर्ने भन्ने छुट्याउने ।
अर्को चाहीँ कार्यक्रममा एकरुपता गरेर जाने भन्ने हो । सबै विचारसमूहका लागि मान्य हुने साझा कार्यक्रम बनाएर जाउँ भन्ने हो । एकरुपता कायम गरेर तलैसम्म जाउँ । पार्टी प्यारालाइज भयो, त्यसलाई जीवन्त बनाएर जाउँ भन्ने प्रस्तुति अध्यक्षको छ । त्यसबाहेक शान्ति संविधानको लाइनअनुसार जे जति सहमति, सम्झौताहरु- चार बुँदे, सात बुँदे, विप्पा ) भएका छन्, ठिकै भएका छन् तर विप्पा लगायत अरु कैयौं विषयहरुमा पनि समीक्षा गर्न सकिने कुरा पनि अध्यक्षले प्रस्तुत गर्नुभएको छ ।
पार्टीभित्रको समस्या समाधानका लागि अध्यक्षले अहिले प्रस्तुत गर्नुभएको कुरा के हो भने, विचारधारात्मक राजनीतिक कार्यदिशा दीर्घकालीन कुरा हो । माओवाद/विचारधाराको बहस पनि छ । त्यसलाई अहिले नै टुङ्गो लगाउन सक्दैनौं । त्यसलाई छलफलको प्रक्रियामा लैजाने, आन्तरिक रुपमा फोरम चलाएर लैजाने, वा अरु केहीबाट बहस चलाउने र महाधिवेशनमा लगेर टुंग्याउने । तत्कालीन कुरामा विधिमा एकरुपताका साथ जाने, अनुशासन, जनवादी केन्द्रीयता सबैले मान्ने अथवा पहिलेनै बनाइसकेको पाँचबुँदे विधिलाई सबैले मानेर जाने । बाहिर कति बहस गर्ने, कति चाहीँ भित्र बहस गर्ने भन्ने छुट्याउने ।
अर्को चाहीँ कार्यक्रममा एकरुपता गरेर जाने भन्ने हो । सबै विचारसमूहका लागि मान्य हुने साझा कार्यक्रम बनाएर जाउँ भन्ने हो । एकरुपता कायम गरेर तलैसम्म जाउँ । पार्टी प्यारालाइज भयो, त्यसलाई जीवन्त बनाएर जाउँ भन्ने प्रस्तुति अध्यक्षको छ । त्यसबाहेक शान्ति संविधानको लाइनअनुसार जे जति सहमति, सम्झौताहरु- चार बुँदे, सात बुँदे, विप्पा ) भएका छन्, ठिकै भएका छन् तर विप्पा लगायत अरु कैयौं विषयहरुमा पनि समीक्षा गर्न सकिने कुरा पनि अध्यक्षले प्रस्तुत गर्नुभएको छ ।
अर्कोतिरबाट किरणजीले यसको काउन्टरको रुपमा, काउन्टर दस्तावेज प्रस्तुत गर्नुभएको छ । उहाँले के भन्नुभएको छ भने जे जति प्रस्तुत भएका छन् । त्यो दक्षिणपन्थी, संशोधनवादतिर गइरहेको छ र जे भइरहेका छन्, त्यसले चाहीँ आत्मसमर्पणवाद, दलालीतिर, गद्दारीतिर गइराखेको छ है भनेर विषयबस्तुहरुलाई प्रस्तुत गर्नुभएको छ । तर उहाँ जानु यसरी पथ्र्यो वा सही यो हो भनेर दिन सक्नु भाको छैन । त्यसको अन्तिम निष्कर्ष चाहीँ के हो त भन्ने कुरामा किरणजीको दस्तावेज ले केही बोल्न सकेको छैन ।
विगतदेखिको इतिहास हेर्दा कमरेड किरणको समस्या भनेको के हो भने कैयौं विषयबस्तुहरुलाई बहसको रुपमा उप्काइदिने, समस्याहरु छन भन्ने तर ति समास्याहरुको समाधान र अगाडिको सही दिशा दिन नसक्ने । उहाँको त्यही प्रवृत्तिका कारण हामीले लामो समयदेखि दुःख पनि पाइरहेका छौं । अहिले पनि उहाँले समस्याहरुलाई राख्नु चाहीँ भएको छ तर त्यसको समाधान बोल्नसक्नु भएको छैन् । भने अर्को तर्फ उहाँले आफ्नै विचार समूहलाई पनि नियन्त्रण गर्न सकिरहनुभएको छैन । यस्तै स्थितिमा केन्द्रीय समितिमा हाम्रो छलफल बहस चलिरहेका छन् ।
विगतदेखिको इतिहास हेर्दा कमरेड किरणको समस्या भनेको के हो भने कैयौं विषयबस्तुहरुलाई बहसको रुपमा उप्काइदिने, समस्याहरु छन भन्ने तर ति समास्याहरुको समाधान र अगाडिको सही दिशा दिन नसक्ने । उहाँको त्यही प्रवृत्तिका कारण हामीले लामो समयदेखि दुःख पनि पाइरहेका छौं । अहिले पनि उहाँले समस्याहरुलाई राख्नु चाहीँ भएको छ तर त्यसको समाधान बोल्नसक्नु भएको छैन् । भने अर्को तर्फ उहाँले आफ्नै विचार समूहलाई पनि नियन्त्रण गर्न सकिरहनुभएको छैन । यस्तै स्थितिमा केन्द्रीय समितिमा हाम्रो छलफल बहस चलिरहेका छन् ।
बाहिरको भ्रम र भित्रको यथार्थता
छलफल बहसका क्रममा बाहिर जस्तो कि बसन्तपुरमा, विराटनगरमा गएर अथवा चितवनमा गएर बादलजी, विप्लवजीले जसरी दलाल, गद्दार, आत्मसमर्पणवादी भनेर जसरी अध्यक्षलाई भन्नुभएको थियो तर केन्द्रीय समिति बैठकमा भन्नुभएको छैन । बैठकमात उहाँहरुं बडो चाहीँ जेन्टलम्यान’का रुपमा, भलादमीका रुपमा प्रस्तुत हुनुभयो । बैठकमात क्रान्तिकारी नेता जसरी नै प्रस्तुत हुनुभयो । बाहिर जनतालाई जे मन लाग्यो त्यही भन्दिने तर भित्र चाहीँ त्यो भन्न नसक्ने । अनि आफैले लगाएको आरोप पनि पुष्टि गर्न नसक्ने । यदि उहाँहरु साच्चैको क्रान्तिकारी नेता हे भने, बादल, विप्लवहरुले पनि आफुले लगाएको आरोप बैठकमै पुष्टी गर्नसक्नुपर्दथ्र्यो । यो कारणले गद्दार, त्यो कारणले गद्दार भनेर भन्नुपथ्र्यो नि त ! त्यो नगरिकन उहाँले के भन्नुभयो भने बहसको प्रक्रियामा हामी उत्कर्षमा छौं भन्नुभयो । विप्लवजीले किरणजीकै दस्तावेजलाई पनि आफ्नै विचारका रुपमा प्रस्तुत गर्ने र सबै व्याख्या चाहीँ भएको छैन भनेर आफैं नेता बन्न खोज्नुभयो । यो खालको धुत्र्यार्इँ र फट्याईंचाहीँ बैठकमा देखा पर्यो । देव गुरुङजी जस्ता साथीहरुले जुन परिपक्वता साथ प्रस्तुत हुनुपथ्र्यो तर उहाँले के भन्नुभयो भने – अध्यक्षलाई ‘दक्षिणपन्थी अवसरवादी’ भनेर मात्रै हुँदैन, एकाधिकारवादी, दलाल, नोकरशाही, पूँजीवाद परस्त’ भन्नुपर्छ भनेर प्रस्तुत हुनुभयो । अनि ‘साम्राज्यवाद, विस्तारवादपरस्त’ भन्नुपर्छ भनेर पनि भन्नुभएको छ । के यस्तो अभिव्यक्ति गरेपछि एउटै पार्टीमा बस्न मिल्छ कि मिल्दैन ? तर बैठक संग संगै बसेर अनौठो प्रयोग भाकोछ, हाम्रो पार्टीमा । नयाँ प्रयोग पनि हो यो । यदि बैठकमा नै एउटाले अर्कालाई दलाल भएको, गद्दार भएको पुष्टी गर्ने कुराहरु राख्न सकेको भए चाहीँ सही हुने थियो । तर, भित्र नभन्ने बाहिर भने मनलाग्दि ढंगले बोल्नु क्रान्तिकारी आचारणबाट च्यूत भएको देखिन्छ । बहस अमैत्रीपूर्ण, अझ भनौं संयुक्त मोर्चाको मान्यताभन्दा पनि विपरित तरिकाले लै राख्नु भएको छ
छलफल बहसका क्रममा बाहिर जस्तो कि बसन्तपुरमा, विराटनगरमा गएर अथवा चितवनमा गएर बादलजी, विप्लवजीले जसरी दलाल, गद्दार, आत्मसमर्पणवादी भनेर जसरी अध्यक्षलाई भन्नुभएको थियो तर केन्द्रीय समिति बैठकमा भन्नुभएको छैन । बैठकमात उहाँहरुं बडो चाहीँ जेन्टलम्यान’का रुपमा, भलादमीका रुपमा प्रस्तुत हुनुभयो । बैठकमात क्रान्तिकारी नेता जसरी नै प्रस्तुत हुनुभयो । बाहिर जनतालाई जे मन लाग्यो त्यही भन्दिने तर भित्र चाहीँ त्यो भन्न नसक्ने । अनि आफैले लगाएको आरोप पनि पुष्टि गर्न नसक्ने । यदि उहाँहरु साच्चैको क्रान्तिकारी नेता हे भने, बादल, विप्लवहरुले पनि आफुले लगाएको आरोप बैठकमै पुष्टी गर्नसक्नुपर्दथ्र्यो । यो कारणले गद्दार, त्यो कारणले गद्दार भनेर भन्नुपथ्र्यो नि त ! त्यो नगरिकन उहाँले के भन्नुभयो भने बहसको प्रक्रियामा हामी उत्कर्षमा छौं भन्नुभयो । विप्लवजीले किरणजीकै दस्तावेजलाई पनि आफ्नै विचारका रुपमा प्रस्तुत गर्ने र सबै व्याख्या चाहीँ भएको छैन भनेर आफैं नेता बन्न खोज्नुभयो । यो खालको धुत्र्यार्इँ र फट्याईंचाहीँ बैठकमा देखा पर्यो । देव गुरुङजी जस्ता साथीहरुले जुन परिपक्वता साथ प्रस्तुत हुनुपथ्र्यो तर उहाँले के भन्नुभयो भने – अध्यक्षलाई ‘दक्षिणपन्थी अवसरवादी’ भनेर मात्रै हुँदैन, एकाधिकारवादी, दलाल, नोकरशाही, पूँजीवाद परस्त’ भन्नुपर्छ भनेर प्रस्तुत हुनुभयो । अनि ‘साम्राज्यवाद, विस्तारवादपरस्त’ भन्नुपर्छ भनेर पनि भन्नुभएको छ । के यस्तो अभिव्यक्ति गरेपछि एउटै पार्टीमा बस्न मिल्छ कि मिल्दैन ? तर बैठक संग संगै बसेर अनौठो प्रयोग भाकोछ, हाम्रो पार्टीमा । नयाँ प्रयोग पनि हो यो । यदि बैठकमा नै एउटाले अर्कालाई दलाल भएको, गद्दार भएको पुष्टी गर्ने कुराहरु राख्न सकेको भए चाहीँ सही हुने थियो । तर, भित्र नभन्ने बाहिर भने मनलाग्दि ढंगले बोल्नु क्रान्तिकारी आचारणबाट च्यूत भएको देखिन्छ । बहस अमैत्रीपूर्ण, अझ भनौं संयुक्त मोर्चाको मान्यताभन्दा पनि विपरित तरिकाले लै राख्नु भएको छ
। त्यसो गरिनु हँुदैनथ्यो ।
तर अहिलेसम्म आइपुग्दाखेरी बैठकमा कताकता एउटा मनोविज्ञान, हामी फुटेपछि के हुने हो ? आखिर त नेपाली जनता, शहीद, अपाङ्ग घाइते सबैले जे दायित्व हामीलाई दिएका छन्, त्यो पुरा नगरीकन पार्टीलाई फुटमा लैजाने हो भने के हुने हो ? भन्ने खालको आत्मबोधको अवस्था पनि भएको छ । धेरै मानिसहरु जो परिपक्व छन्, नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलन व्यहोरेका छन्, जनआन्दोलन, जनयुद्धको चरणबाट गुजि्रएका छन् र अन्तरसंघर्षमा लामो समयदेखि खारिएर आएका छन्, तिनिहरुलाई कता कता बुद्धि फिर्न थालेजस्तो, एकता त सिध्याउन हुँदैन, पार्टी फुटाउन हुँदैन भनेजस्तो भाव कमरेड बादल, कमरेड किरणजीहरुमा आउन थालेको हो कि भन्ने जस्तो देखिएको छ । जुन सकारात्मक पनि छ ।
तर, फेरी त्यहीँभित्रको विप्लव गुटभने तिनि बुढाहरु-बादल, किरण)ले साथ दिन्नन् कि क्या हो भन्ने आशंकाका साथ बहसलाई अलि चर्काएर जानुपर्छ भनेर लागिपरेको छ । धेरैजसो कमरेडहरुचाहिँ अलि विमर्श, छलफलमा लागिराख्नुभएकोले बैठकबाट सकारात्मक निष्कर्ष निस्कन्छ र पार्टी एकतामै जान्छ भन्ने चाहीँ बैठकको अन्तिम अन्तिम तिर आउँदा अनुभूति भईरहेको छ । र त्यसका लागि अध्यक्षबाट आवश्यक गृहकार्य पनि भइराखेको छ ।
यतिवेला हाम्रो पार्टीमा लागेको रोग के हो त ? भन्ने बिषयमा अध्यक्षले आफ्नो प्रतिवेदनमा यही हो भनेर नभने पनि केही संकेत गर्नुभएको छ । सबै परिस्थितिलाई विश्लेषण गर्दा के भन्न सकिन्छ भने, जनयुद्धपछि दक्षिणपन्थी अवसरवादले वाम अवसरवादको घुम्टो ओढेको छ । त्यस अर्थमा अहिले लागेको रोग चाहीँ बाम अवसरवाद हो । अहिले केन्द्रीय समितिको निष्कर्ष पनि त्यतातिर गइराख्या छ । पाँच/छ वर्षको आवधिमा पार्टीको अहिलेको रोगको डायग्नोसिश गर्दा यो निष्कर्षमा पुग्न सकिन्छ ।
लेनिनले के भन्नुभएको छ भने, “विद्रोह किसिकी फर्माइस से नहीँ होता । विद्रोह तब होता हे जब जनसाधारण गुस्सो से भड्क उठपाए ।” तर किरणजीहरु विद्रोहको फर्माइस गरिरहनुभएको छ । आवरण विद्रोहकोे छ । लफ्फाज विद्रोहको छ तर भित्रबाट क्रान्ति गर्ने हो त ? भनेर हेर्दाखेरि त ‘कसका लागि क्रान्ति गरिदिने ?’ भन्नुहुन्छ उहाँहरु । अर्कोतिर विद्रोह गर्नेले सरकारमा जानका लागि र राम्रो मन्त्रालय पाउनका लागि मारामार पनि गरिरहनुभएको छ । अहिले फेरी त्यो प्रक्रिया दोहरीदैछ । र अब छिट्टै सरकार पुनर्गठन हुन सक्छ र सरकारमा किरणजीहर जानुहुन्छ र त्यही यि सब विवाद मिल्ने देखिन्छ ।
जनयुद्धपछि चाहीँ वाम अवसरवाद नै हावि भएर आएको छ । त्यसका केही विषेशताहरु छन् । हाम्रो पार्टीभित्र दक्षिणपन्थी अवसरवादले वाम अवसरवादको रुप लिएको छ । र अहिले त्यो आत्मकेन्दि्रत व्यक्तिवादमा परिणत भएको छ । यतिवेला विद्रोहको राग अलाप्ने विप्लवजीको हिष्ट्री हेर्नेहो भने, म उहाँसँगसँगै लड्याछु । उहाँ कति क्रान्तिकारी हुनुहुन्छ भन्ने पनि थाहा छ । एउटा मात्रै उदाहरण, शान्तिप्रक्रिया सुरुभएपछि विप्लवजी काठमाडौं आउन चाहनुहुन्थ्यो । युद्धकालमा हेडक्वार्टरमा बस्दा उहाँलाई जे फाइदा भइराख्या थियो, त्यो फाइदा काठमाडौं अाएर पनि लिन चाहनुहुन्थ्यो, उहाँले । तर त्यो पुरा भएन । उहाँ कामिडाँडाँ बैठकबाट पश्चिम जानुपर्ने भयो ।
दोस्रो कुरा उहाँ सभासद्का लागि ग्यारेन्टेड ठाउ-रोल्पा)बाट उठ्न चाहनुहुन्थ्यो । तर त्यो मिलेन । महिला पुरुष बराबर हुनुपर्यो र अध्यक्ष पनि त्यहीँबाट लड्दा त्यो सम्भव भएन । तेस्रो कुरा सभासद् नभए पनि मन्त्री हुन त पाउनुपर्छ भन्ने थियो उहाँको । तर उहाँले जुन जुन मन्त्रालयमा मन्त्री भएर जान चाहनुहुन्थ्यो, उहाँभन्दा बरिष्ठ नेताहरु बाबुरामजी, बादलजी भएपछि र संयुक्त सरकार भएकोले गर्दा उहाँले पाउनुभएन । गृह, रक्षा, अर्थ, परराष्ट्र, सूचना तथा सञ्चार जस्ता मन्त्रालय नपाएपछि उहाँ सरकारमा पनि जानुभएन । यी तीनवटा घटनाक्रमका कारण, आत्मकेन्दि्रत व्यक्तिवाद भनेको के रहेछ भने आफ्ना स्वार्थ पुरा हुन्जेल पार्टीका सबै नीति, विधान सबै ठीक हुँदा रहेछन् । जब स्वार्थमा ठक्कर लागेपछि चाहीँ सबै बेठिक हुँदा रहेनछन् । त्यही आत्मकेन्दि्रत व्यक्तिवादको परिणाम चाहीँ अराजकतावाद हुन्छ । र विप्लवजी लगाएतमा त्यही अराजकतावाद हावि भएको हो ।किरणजीको पनि त्यही हो । संविधानसभामा उपनेता हुन पाउनु भएन, उहाँ । उपनेता नभएपछि अगाडि बस्नुपर्ने मान्छे सदनमा पछाडि सिटमा गएर बस्नुहुन्थ्यो । उहाँले त्यसैकारण संविधानसभाबाट राजीनामा दिनुभयो । उहाँमा आत्मकेन्दि्रत हुँदै राजीनामाको अराजकता पैदा भयो । अरु बस्नहुने संविधानसभामा उहाँचाही किन बस्न नहुँने ?
किरणजीको मुख्य अर्को समस्या भनेको जो आफू होइन त्यही हो भन्ने, जुन कुराको दोषी आफू हो त्यही दोष अरुलाई लगाउने हो । विप्लवजी, किरणजी, गजुरेलजी, हरिभक्तजीले क्रान्तिकारी हो भनेको सुहाउँदैन । सर्वसाधारणलाई त ढाँट्न सकिएला, तर हामीलाई त सकिँदैन । गजुरेल जीलेत यहाँ बस्न सक्दिन भनेर निवेदन गरेको कारण पार्टीले यूरोपतिर पठाँऊ भन्दा चेन्नई विमानस्थलमा पक्राउ पर्नुभयो । पार्टीले त उहाँले यहाँ बस्न सक्दिन भनेर ठूलो निवेदन गरेको हुनाले, अब गोरोगोरो पनि हुनुहुन्छ युरोप तिरै राखिदिउँ भनेर पठाउने योजना बनाउँदै थियो । तर उहाँ आफै जानुभयो र गिरफ्तार पर्नुभयो । हरिभक्तजी जनयुद्ध सुरु हुनेवित्तिकै छ महिना भाग्नु भयो । कहाँ भाग्नुभयो, आज सम्म थाहा छैन । छ महिना पछि खोजेर उहाँलाई ल्याइया हो। अनि उहाँहरुले क्रान्तिकारी हौं भन्ने ? जो त्यो होइन त्यही हो भन्दा चाहीँ जोक लाग्छ । जतिबेला किलो सेरा टु चलिराख्या थियो, २०५५ सालमा चौथो विस्तारित बैठकबाट आधार इलाकामा जाने, नेतृत्व केन्द्रीकरण गर्ने भन्ने भयो । त्यतिवेला मध्यमाञ्चल ब्युरोको इन्चार्ज किरणजी हुनुहुन्थ्यो । उहाँले परिस्थिति देखि डराएर अध्यक्षसंग छ महिनाको विदा माग्नुभाको थियो । यो कुरा आजसम्म हामीले सार्वजनिक रुपमा भन्या थिएनौं । बढ्ता गरेपछि चाहीँअब भन्छौं। संस्थापन हुनुको नाताले धेरै सहेर विगि्रयो । विप्लवजी क्रान्तिकारी भनेर धरै मान्छेलाई भ्रम परिराख्या छ । युद्धमा जानलाई विप्लवजी कति लत्रिनुहुन्थ्यो भन्ने मलाई राम्रो संग थाहा छ । पाँचगाटिया हान्दाखेरी तलबाट हिँड्नै नसकेर सोनामजी भागेका जस्ता तथ्यहरु धरै छन । आत्मकेन्दि्रत व्यक्तिवाद भनेको त्यही हो । जो त्यो होइन त्यही हो भन्ने ।
यदि उहाँहरुले अर्थमन्त्री र परराष्ट्र पाएको भए त चारबुँदे राष्ट्रवादी हुने रहेछ नी । दुई/चार दिनसम्म किन नभनेको त्यसलाई राष्ट्रघाती ? जब मन्त्रीमण्डलको लिष्ट आयो त्यसपछि त्यसलाई राष्ट्रघाती भन्ने ? पहिले त राम्रै भयो भनेर गोजीमा हालेर जानुभयो, किरणजीले पछि केही पर गएपछि त भूमिकै ठीक रहेनछ रे ? पर गएपछि होइन विप्लवजीले सिकाएपछि हो त्यो भनेको ।
वहाँहरुको अर्को समस्या भनेको पोजेटिभ कुरा गर्ने तर नेगेटिभ उद्देश्य राख्ने हो । झलनाथ खनाल प्रधानमन्त्री हुँदा समानुपातिक प्रतिनिधित्व भएन भनेर सकारात्मक कुरा राख्नुभएको थियो । त्यसबाट के गरियो भने सभासद्हरुको हस्ताक्षर गराएर अध्यक्षलाई संसदीय दलबाट हटाउन खोज्ने नकारात्मक उद्देश्य मा त्यो हस्ताक्षेरलाई प्रयोग गरियो । धोविघाटमा पनि बैज्ञानिक कार्यविभाजन हुनुपर्छ भन्ने कति राम्रो कुरा गर्नुभएको थियो । तर उहाँहरुको उद्देश्य के थियो भने बहुमत पाएको भए, अध्यक्षलाई पदबाट गुल्ट्याउने ।
उहाँहरुको अर्को कमजोरी भनेको अग्रगामी कुरा पश्चगामी व्यवहार । अहिले छापामार युद्धको कुरा गर्नु के हो ? कि त उहाँहरुले अहिलेका उपलब्धिहरु सकिए भन्नु पर्यो । हामीले त भनेको विद्रोह चाहीँ अहिलेको उपलब्धिमा टेक्दै समग्र सत्ता हातमा लिने भन्ने हो । किरणजीले अबको विद्रोहचाहीँ ‘जनयुद्ध-२’ भन्नुभा’छ ‘तिसरी दुनियाँ’मा दिएका अन्तरवार्तामा । फेरी जनयुद्ध लड्ने हो ? चुनवाङ बैठक बेठीक हो भने ठिक के हो त ? चुनवाङ बैठकको परिणाम राजतन्त्रको अन्त्य र गणतन्त्रको स्थापना हो । त्यसो भए उहाँहरुलाई राजतन्त्र रहिरहनु ठिक हुन्थ्यो त ? चुनवाङ बैठकको परिणाम नमान्ने हो भने राजतन्त्र ठीक भन्ने हुन्छ । त्यसकारण उहाँहरुको कुरा अग्रगामी काम पश्चगामी छ ।
सुरुमा वाम अवसरवादीहरु उत्तराधिकारीका रुपमा प्रस्तुत हुने, मानौं कि यीनै हुन् प्रचण्डलाई थाम्ने नेता भन्या जस्तो हुने, पछि गएर समानान्तर रुपमा अस्त हुने, सिद्धिने हाम्रो पार्टीमा विगतदेखिनै देखिएको छ । आलोक पनि त सुरुमा यिनीभन्दा क्रान्तिकारी त कोही छैनन् जस्तो हुन्थ्यो, तर पछि उहाँले एउटा पोष्टरमा आफ्नो कोटेशन र प्रचण्डको कोटेशनलाई समानान्तर रुपमा राखे । रविन्द्र श्रेष्ठलाई पनि सुरुमा छोटे प्रचण्ड भन्थे, पछि चाहीँ उहाँले दिवाकरजीलाई स्थायी समितिबाट हट्नुस म आउँछु भनेर प्रस्तावै गरे । अहिले विप्लवजीमा पनि त्यही देखा परेको छ । सुरुमा प्रचण्डभन्दा ठुलो कोही छैन भन्ने थियो, विप्लवजीमा । तर अहिले समानान्तर अध्यक्षका रुपमा देखिनुभएको छ । त्यसकारण दक्षिणपन्थी अवसरवाद पनि छ तर प्रमुख रुपमा वाम अवसरवादले नै पार्टीलाई हानिरहेको स्थिति हो, अहिले । यो हामीकहाँ मात्र नभएर संसारभर नै यस्तै कुराहरु देखा परीरहेका छन् । इतिहासलाई हेर्ने हो भने जतिवेला लेनिनले ट्राटस्कीलाई जर्मनीसँग सम्झौता गर्ने जिम्मा दिनुभयो तर ट्राटस्कीले सम्झौता नगरी आए भुखारीनको आदेशमा । भुखारिनचाहीँ वाम अवसरवादी थिए । लेनिन भने आफ्नो एउटा शक्ति सञ्चय गर्नुथियो र सम्झौता गर्नुपर्छ भन्नेमा हुनुहुन्थ्यो । जसकारण पछि अझ धेरै जमिन दिएर उहाँले सम्झौता गरेर आउनुभयो । त्यतिबेला लेनिनलाई पनि गद्दार, राष्ट्रघातीको आरोप लगाइयो । पछि त गद्दार को रहेछन् ? ट्राटस्की र भुखारिन । उनीहरु त जर्मनीको एजेण्ट रहेछन् नि ? लिन प्यायो र माओको पनि त्यस्तै भयो । त्यसकारण अहिले दक्षिणपन्थी अवसरवाद मात्रै भनेर पुग्दैन । एकाधिकारवादी, दलाल, नोकरशाही पूँजीवादपरस्त भनेर जुन आरोप उहाँहरुले नेतृत्वलाई लगाईरहनुभएको छ तिनीहरु नै कति पानीमा छन् भन्ने कुरा राम्रोसँग थाहा छ । त्यो सावित हुन्छ, इतिहासले पुष्टी गनेर्छ ।
पार्टीको अहिलेको लाईन भनेको शान्ति र संविधानको माध्यमबाट अन्तिम सम्म लड्ने हो । त्यसो गर्दा बाटोमा अवरोध तेर्सिए भने त्यसलाई जनविद्रोह मार्फत फाल्नै पर्छ । विद्रोह गर्ने भनेको त्यत्तिकै होइन जनता सहित हो ।यतिवेला केन्द्रीय समितिको बैठक चलिरहँदा अधिकांशमा एकता गरेरै जानुपर्छ भन्ने भावना पैदा भएको छ । केन्द्रीय समितिमा एकताकै लागि पहल भइरहेको छ । केही सैद्धान्तिक मतभेदहरुलाई फोरम चलाएर महाधिवेशनसम्म लगिन्छ । त्यसका लागि निश्चित विधिहरु हुन्छन् । त्यसबाहेक तत्कालीन कार्यक्रमहरुमा अध्यक्ष र किरणजीको खासै भिन्नता छैन । कार्यक्रमहरुमा सहमति जुटाएर एकरुपताका साथ अघि बढ्ने हुन्छ । त्यसो गर्दा पनि उहाँ -बैद्य विचारसमूह)हरु सहमत हुन सक्नुहुन्न भने त उहाँहरुलाई पनि विद्रोह गर्ने अधिकार छ । र संस्थापन पक्षसँग पनि उहाँहरुमाथि कारवाही गर्ने अधिकार छ । त्यो स्थितिमा खासगरी अहिले विप्लवजीले नेतृत्व गरिरहनुभएको ग्याङ -समूह)ले चाहीँ स्थिति चर्काउने देखिन्छ ।(कुराकानिमा आधारित)
तर अहिलेसम्म आइपुग्दाखेरी बैठकमा कताकता एउटा मनोविज्ञान, हामी फुटेपछि के हुने हो ? आखिर त नेपाली जनता, शहीद, अपाङ्ग घाइते सबैले जे दायित्व हामीलाई दिएका छन्, त्यो पुरा नगरीकन पार्टीलाई फुटमा लैजाने हो भने के हुने हो ? भन्ने खालको आत्मबोधको अवस्था पनि भएको छ । धेरै मानिसहरु जो परिपक्व छन्, नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलन व्यहोरेका छन्, जनआन्दोलन, जनयुद्धको चरणबाट गुजि्रएका छन् र अन्तरसंघर्षमा लामो समयदेखि खारिएर आएका छन्, तिनिहरुलाई कता कता बुद्धि फिर्न थालेजस्तो, एकता त सिध्याउन हुँदैन, पार्टी फुटाउन हुँदैन भनेजस्तो भाव कमरेड बादल, कमरेड किरणजीहरुमा आउन थालेको हो कि भन्ने जस्तो देखिएको छ । जुन सकारात्मक पनि छ ।
तर, फेरी त्यहीँभित्रको विप्लव गुटभने तिनि बुढाहरु-बादल, किरण)ले साथ दिन्नन् कि क्या हो भन्ने आशंकाका साथ बहसलाई अलि चर्काएर जानुपर्छ भनेर लागिपरेको छ । धेरैजसो कमरेडहरुचाहिँ अलि विमर्श, छलफलमा लागिराख्नुभएकोले बैठकबाट सकारात्मक निष्कर्ष निस्कन्छ र पार्टी एकतामै जान्छ भन्ने चाहीँ बैठकको अन्तिम अन्तिम तिर आउँदा अनुभूति भईरहेको छ । र त्यसका लागि अध्यक्षबाट आवश्यक गृहकार्य पनि भइराखेको छ ।
यतिवेला हाम्रो पार्टीमा लागेको रोग के हो त ? भन्ने बिषयमा अध्यक्षले आफ्नो प्रतिवेदनमा यही हो भनेर नभने पनि केही संकेत गर्नुभएको छ । सबै परिस्थितिलाई विश्लेषण गर्दा के भन्न सकिन्छ भने, जनयुद्धपछि दक्षिणपन्थी अवसरवादले वाम अवसरवादको घुम्टो ओढेको छ । त्यस अर्थमा अहिले लागेको रोग चाहीँ बाम अवसरवाद हो । अहिले केन्द्रीय समितिको निष्कर्ष पनि त्यतातिर गइराख्या छ । पाँच/छ वर्षको आवधिमा पार्टीको अहिलेको रोगको डायग्नोसिश गर्दा यो निष्कर्षमा पुग्न सकिन्छ ।
लेनिनले के भन्नुभएको छ भने, “विद्रोह किसिकी फर्माइस से नहीँ होता । विद्रोह तब होता हे जब जनसाधारण गुस्सो से भड्क उठपाए ।” तर किरणजीहरु विद्रोहको फर्माइस गरिरहनुभएको छ । आवरण विद्रोहकोे छ । लफ्फाज विद्रोहको छ तर भित्रबाट क्रान्ति गर्ने हो त ? भनेर हेर्दाखेरि त ‘कसका लागि क्रान्ति गरिदिने ?’ भन्नुहुन्छ उहाँहरु । अर्कोतिर विद्रोह गर्नेले सरकारमा जानका लागि र राम्रो मन्त्रालय पाउनका लागि मारामार पनि गरिरहनुभएको छ । अहिले फेरी त्यो प्रक्रिया दोहरीदैछ । र अब छिट्टै सरकार पुनर्गठन हुन सक्छ र सरकारमा किरणजीहर जानुहुन्छ र त्यही यि सब विवाद मिल्ने देखिन्छ ।
जनयुद्धपछि चाहीँ वाम अवसरवाद नै हावि भएर आएको छ । त्यसका केही विषेशताहरु छन् । हाम्रो पार्टीभित्र दक्षिणपन्थी अवसरवादले वाम अवसरवादको रुप लिएको छ । र अहिले त्यो आत्मकेन्दि्रत व्यक्तिवादमा परिणत भएको छ । यतिवेला विद्रोहको राग अलाप्ने विप्लवजीको हिष्ट्री हेर्नेहो भने, म उहाँसँगसँगै लड्याछु । उहाँ कति क्रान्तिकारी हुनुहुन्छ भन्ने पनि थाहा छ । एउटा मात्रै उदाहरण, शान्तिप्रक्रिया सुरुभएपछि विप्लवजी काठमाडौं आउन चाहनुहुन्थ्यो । युद्धकालमा हेडक्वार्टरमा बस्दा उहाँलाई जे फाइदा भइराख्या थियो, त्यो फाइदा काठमाडौं अाएर पनि लिन चाहनुहुन्थ्यो, उहाँले । तर त्यो पुरा भएन । उहाँ कामिडाँडाँ बैठकबाट पश्चिम जानुपर्ने भयो ।
दोस्रो कुरा उहाँ सभासद्का लागि ग्यारेन्टेड ठाउ-रोल्पा)बाट उठ्न चाहनुहुन्थ्यो । तर त्यो मिलेन । महिला पुरुष बराबर हुनुपर्यो र अध्यक्ष पनि त्यहीँबाट लड्दा त्यो सम्भव भएन । तेस्रो कुरा सभासद् नभए पनि मन्त्री हुन त पाउनुपर्छ भन्ने थियो उहाँको । तर उहाँले जुन जुन मन्त्रालयमा मन्त्री भएर जान चाहनुहुन्थ्यो, उहाँभन्दा बरिष्ठ नेताहरु बाबुरामजी, बादलजी भएपछि र संयुक्त सरकार भएकोले गर्दा उहाँले पाउनुभएन । गृह, रक्षा, अर्थ, परराष्ट्र, सूचना तथा सञ्चार जस्ता मन्त्रालय नपाएपछि उहाँ सरकारमा पनि जानुभएन । यी तीनवटा घटनाक्रमका कारण, आत्मकेन्दि्रत व्यक्तिवाद भनेको के रहेछ भने आफ्ना स्वार्थ पुरा हुन्जेल पार्टीका सबै नीति, विधान सबै ठीक हुँदा रहेछन् । जब स्वार्थमा ठक्कर लागेपछि चाहीँ सबै बेठिक हुँदा रहेनछन् । त्यही आत्मकेन्दि्रत व्यक्तिवादको परिणाम चाहीँ अराजकतावाद हुन्छ । र विप्लवजी लगाएतमा त्यही अराजकतावाद हावि भएको हो ।किरणजीको पनि त्यही हो । संविधानसभामा उपनेता हुन पाउनु भएन, उहाँ । उपनेता नभएपछि अगाडि बस्नुपर्ने मान्छे सदनमा पछाडि सिटमा गएर बस्नुहुन्थ्यो । उहाँले त्यसैकारण संविधानसभाबाट राजीनामा दिनुभयो । उहाँमा आत्मकेन्दि्रत हुँदै राजीनामाको अराजकता पैदा भयो । अरु बस्नहुने संविधानसभामा उहाँचाही किन बस्न नहुँने ?
किरणजीको मुख्य अर्को समस्या भनेको जो आफू होइन त्यही हो भन्ने, जुन कुराको दोषी आफू हो त्यही दोष अरुलाई लगाउने हो । विप्लवजी, किरणजी, गजुरेलजी, हरिभक्तजीले क्रान्तिकारी हो भनेको सुहाउँदैन । सर्वसाधारणलाई त ढाँट्न सकिएला, तर हामीलाई त सकिँदैन । गजुरेल जीलेत यहाँ बस्न सक्दिन भनेर निवेदन गरेको कारण पार्टीले यूरोपतिर पठाँऊ भन्दा चेन्नई विमानस्थलमा पक्राउ पर्नुभयो । पार्टीले त उहाँले यहाँ बस्न सक्दिन भनेर ठूलो निवेदन गरेको हुनाले, अब गोरोगोरो पनि हुनुहुन्छ युरोप तिरै राखिदिउँ भनेर पठाउने योजना बनाउँदै थियो । तर उहाँ आफै जानुभयो र गिरफ्तार पर्नुभयो । हरिभक्तजी जनयुद्ध सुरु हुनेवित्तिकै छ महिना भाग्नु भयो । कहाँ भाग्नुभयो, आज सम्म थाहा छैन । छ महिना पछि खोजेर उहाँलाई ल्याइया हो। अनि उहाँहरुले क्रान्तिकारी हौं भन्ने ? जो त्यो होइन त्यही हो भन्दा चाहीँ जोक लाग्छ । जतिबेला किलो सेरा टु चलिराख्या थियो, २०५५ सालमा चौथो विस्तारित बैठकबाट आधार इलाकामा जाने, नेतृत्व केन्द्रीकरण गर्ने भन्ने भयो । त्यतिवेला मध्यमाञ्चल ब्युरोको इन्चार्ज किरणजी हुनुहुन्थ्यो । उहाँले परिस्थिति देखि डराएर अध्यक्षसंग छ महिनाको विदा माग्नुभाको थियो । यो कुरा आजसम्म हामीले सार्वजनिक रुपमा भन्या थिएनौं । बढ्ता गरेपछि चाहीँअब भन्छौं। संस्थापन हुनुको नाताले धेरै सहेर विगि्रयो । विप्लवजी क्रान्तिकारी भनेर धरै मान्छेलाई भ्रम परिराख्या छ । युद्धमा जानलाई विप्लवजी कति लत्रिनुहुन्थ्यो भन्ने मलाई राम्रो संग थाहा छ । पाँचगाटिया हान्दाखेरी तलबाट हिँड्नै नसकेर सोनामजी भागेका जस्ता तथ्यहरु धरै छन । आत्मकेन्दि्रत व्यक्तिवाद भनेको त्यही हो । जो त्यो होइन त्यही हो भन्ने ।
यदि उहाँहरुले अर्थमन्त्री र परराष्ट्र पाएको भए त चारबुँदे राष्ट्रवादी हुने रहेछ नी । दुई/चार दिनसम्म किन नभनेको त्यसलाई राष्ट्रघाती ? जब मन्त्रीमण्डलको लिष्ट आयो त्यसपछि त्यसलाई राष्ट्रघाती भन्ने ? पहिले त राम्रै भयो भनेर गोजीमा हालेर जानुभयो, किरणजीले पछि केही पर गएपछि त भूमिकै ठीक रहेनछ रे ? पर गएपछि होइन विप्लवजीले सिकाएपछि हो त्यो भनेको ।
वहाँहरुको अर्को समस्या भनेको पोजेटिभ कुरा गर्ने तर नेगेटिभ उद्देश्य राख्ने हो । झलनाथ खनाल प्रधानमन्त्री हुँदा समानुपातिक प्रतिनिधित्व भएन भनेर सकारात्मक कुरा राख्नुभएको थियो । त्यसबाट के गरियो भने सभासद्हरुको हस्ताक्षर गराएर अध्यक्षलाई संसदीय दलबाट हटाउन खोज्ने नकारात्मक उद्देश्य मा त्यो हस्ताक्षेरलाई प्रयोग गरियो । धोविघाटमा पनि बैज्ञानिक कार्यविभाजन हुनुपर्छ भन्ने कति राम्रो कुरा गर्नुभएको थियो । तर उहाँहरुको उद्देश्य के थियो भने बहुमत पाएको भए, अध्यक्षलाई पदबाट गुल्ट्याउने ।
उहाँहरुको अर्को कमजोरी भनेको अग्रगामी कुरा पश्चगामी व्यवहार । अहिले छापामार युद्धको कुरा गर्नु के हो ? कि त उहाँहरुले अहिलेका उपलब्धिहरु सकिए भन्नु पर्यो । हामीले त भनेको विद्रोह चाहीँ अहिलेको उपलब्धिमा टेक्दै समग्र सत्ता हातमा लिने भन्ने हो । किरणजीले अबको विद्रोहचाहीँ ‘जनयुद्ध-२’ भन्नुभा’छ ‘तिसरी दुनियाँ’मा दिएका अन्तरवार्तामा । फेरी जनयुद्ध लड्ने हो ? चुनवाङ बैठक बेठीक हो भने ठिक के हो त ? चुनवाङ बैठकको परिणाम राजतन्त्रको अन्त्य र गणतन्त्रको स्थापना हो । त्यसो भए उहाँहरुलाई राजतन्त्र रहिरहनु ठिक हुन्थ्यो त ? चुनवाङ बैठकको परिणाम नमान्ने हो भने राजतन्त्र ठीक भन्ने हुन्छ । त्यसकारण उहाँहरुको कुरा अग्रगामी काम पश्चगामी छ ।
सुरुमा वाम अवसरवादीहरु उत्तराधिकारीका रुपमा प्रस्तुत हुने, मानौं कि यीनै हुन् प्रचण्डलाई थाम्ने नेता भन्या जस्तो हुने, पछि गएर समानान्तर रुपमा अस्त हुने, सिद्धिने हाम्रो पार्टीमा विगतदेखिनै देखिएको छ । आलोक पनि त सुरुमा यिनीभन्दा क्रान्तिकारी त कोही छैनन् जस्तो हुन्थ्यो, तर पछि उहाँले एउटा पोष्टरमा आफ्नो कोटेशन र प्रचण्डको कोटेशनलाई समानान्तर रुपमा राखे । रविन्द्र श्रेष्ठलाई पनि सुरुमा छोटे प्रचण्ड भन्थे, पछि चाहीँ उहाँले दिवाकरजीलाई स्थायी समितिबाट हट्नुस म आउँछु भनेर प्रस्तावै गरे । अहिले विप्लवजीमा पनि त्यही देखा परेको छ । सुरुमा प्रचण्डभन्दा ठुलो कोही छैन भन्ने थियो, विप्लवजीमा । तर अहिले समानान्तर अध्यक्षका रुपमा देखिनुभएको छ । त्यसकारण दक्षिणपन्थी अवसरवाद पनि छ तर प्रमुख रुपमा वाम अवसरवादले नै पार्टीलाई हानिरहेको स्थिति हो, अहिले । यो हामीकहाँ मात्र नभएर संसारभर नै यस्तै कुराहरु देखा परीरहेका छन् । इतिहासलाई हेर्ने हो भने जतिवेला लेनिनले ट्राटस्कीलाई जर्मनीसँग सम्झौता गर्ने जिम्मा दिनुभयो तर ट्राटस्कीले सम्झौता नगरी आए भुखारीनको आदेशमा । भुखारिनचाहीँ वाम अवसरवादी थिए । लेनिन भने आफ्नो एउटा शक्ति सञ्चय गर्नुथियो र सम्झौता गर्नुपर्छ भन्नेमा हुनुहुन्थ्यो । जसकारण पछि अझ धेरै जमिन दिएर उहाँले सम्झौता गरेर आउनुभयो । त्यतिबेला लेनिनलाई पनि गद्दार, राष्ट्रघातीको आरोप लगाइयो । पछि त गद्दार को रहेछन् ? ट्राटस्की र भुखारिन । उनीहरु त जर्मनीको एजेण्ट रहेछन् नि ? लिन प्यायो र माओको पनि त्यस्तै भयो । त्यसकारण अहिले दक्षिणपन्थी अवसरवाद मात्रै भनेर पुग्दैन । एकाधिकारवादी, दलाल, नोकरशाही पूँजीवादपरस्त भनेर जुन आरोप उहाँहरुले नेतृत्वलाई लगाईरहनुभएको छ तिनीहरु नै कति पानीमा छन् भन्ने कुरा राम्रोसँग थाहा छ । त्यो सावित हुन्छ, इतिहासले पुष्टी गनेर्छ ।
पार्टीको अहिलेको लाईन भनेको शान्ति र संविधानको माध्यमबाट अन्तिम सम्म लड्ने हो । त्यसो गर्दा बाटोमा अवरोध तेर्सिए भने त्यसलाई जनविद्रोह मार्फत फाल्नै पर्छ । विद्रोह गर्ने भनेको त्यत्तिकै होइन जनता सहित हो ।यतिवेला केन्द्रीय समितिको बैठक चलिरहँदा अधिकांशमा एकता गरेरै जानुपर्छ भन्ने भावना पैदा भएको छ । केन्द्रीय समितिमा एकताकै लागि पहल भइरहेको छ । केही सैद्धान्तिक मतभेदहरुलाई फोरम चलाएर महाधिवेशनसम्म लगिन्छ । त्यसका लागि निश्चित विधिहरु हुन्छन् । त्यसबाहेक तत्कालीन कार्यक्रमहरुमा अध्यक्ष र किरणजीको खासै भिन्नता छैन । कार्यक्रमहरुमा सहमति जुटाएर एकरुपताका साथ अघि बढ्ने हुन्छ । त्यसो गर्दा पनि उहाँ -बैद्य विचारसमूह)हरु सहमत हुन सक्नुहुन्न भने त उहाँहरुलाई पनि विद्रोह गर्ने अधिकार छ । र संस्थापन पक्षसँग पनि उहाँहरुमाथि कारवाही गर्ने अधिकार छ । त्यो स्थितिमा खासगरी अहिले विप्लवजीले नेतृत्व गरिरहनुभएको ग्याङ -समूह)ले चाहीँ स्थिति चर्काउने देखिन्छ ।(कुराकानिमा आधारित)
